یا مقلب القلوب و الابصار یا مدبر اللیل و النهار یامحول الحول و الاحوال

حول حالنا الی احسن الحال

سلام 

عیدتان مبارک

شناخت و معرفي بلاياي طبيعي و غيرطبيعي

و توصيه هاي ايمني در مقابله با حوادث و سوانح

حوادث طبيعي :

سيل ، زلزله ، طوفان ، صاعقه و آتش فشان حوادثي كاملاً طبيعي هستند و انسان در به وجود آمدن آن نقشي ندارد اينگونه حوادث را حوادث غيرمترقبه يا حوادث طبيعي مي گويند .

حوادث غيرطبيعي :

حوادثي مثل جنگ ،‌ آتش سوزي و تصادفات را كه انسان در به وجود آمدن آنها نقش دارد حوادث غيرطبيعي يا حوادث مترقبه مي گويند .

چنانچه انسان براي هر حادثه اي كه امكان وقوع دارد از قبل آماده پيشگيري و مقابله داشته باشد در كنترل خسارات آن حادثه موفق تر مي باشد . به عنوان يك امدادگر بايد با برنامه هاي مقابله با حوادث كاملاً آشنا باشيد .

خلاصه اي از چگونگي برنامه خانوادگي مقابله با حوادث :

1ـ چگونگي محافظت شخصي در جريان حادثه را بياموزيد و مباحثه كنيد .

2ـ براي هر فرد از اعضاء‌ خانواده مسئوليت هاي مشخص ، تعيين كنيد .

3ـ براي نيازهاي خاص اعضاء خانواده (كودكان ، بيماران ، سالخوردگان)
برنامه ريزي كنيد .

4ـ در صورت لزوم براي تخليه خانه قبل و پس از حادثه برنامه ريزي كنيد .

5ـ شماره تلفن هاي اضطراري مانند ستاد حوادث غيرمترقبه ، اورژانس ، آتش نشاني ، پليس را در دسترس داشته باشيد و به اعضاء خانواده بخصوص كودكان شماره تلفن و مكالمه اضطراري را بياموزيد .

6ـ به اعضاء خانواده بياموزيد كه چگونه بايد جريان آب ، برق و گاز محل سكونت خود را در زمان حادثه قطع كنند .

7ـ در زمان وقوع حادثه ، وابسته به نوع آن در محل مناسب پناه بگيريد . محلي انتخاب كنيد كه خطر سقوط مصالح ساختماني وجود نداشته باشد .

8ـ كمكهاي اوليه و طرز كار با وسايل كيف كمك هاي اوليه و اطفاء‌ حريق را از طريق هلال احمر قبل از بروز حادثه آموزش ببينيد و ترتيبي دهيد تا اعضاي خانواده نيز نحوه كمك هاي اوليه را بياموزند .

9ـ واكسيناسيون به موقع افراد خانواده را جدي بگيريد تا در صورت بروز سوانح از شيوع بيماريهاي مسري جلوگيري گردد .

وسايل و مواد ضروري در فوريتها :

سعي كنيد حداقل وسايل و موارد ضروري كه در زير ذكر شده را هميشه در دسترس داشته باشيد تا هنگام نياز در حوادث از آنان استفاده كنيد .

1ـ آب ، براي هر نفر يك ليتر (در ظروف سردار مانند بطري و كلمن) آبي را كه تهيه كرده ايد هر سه ماه يك بار عوض كنيد.

2ـ مواد غذايي كه نياز به پخت و نگهداري در يخچال نداشته باشد و كم وزن و متراكم باشد (مثل بيسكويت ، نان خشك بسته بندي شده ، كنسرو ، كمپوت) براي مصرف سه روز .

3ـ لباس و غذاي مناسب براي كودكان (مثل شير خشك و غذاهاي كمكي) .

4ـ جعبه كمكهاي اوليه قابل حمل (شامل وسايل زخم بندي ، داروهاي عمومي و داروهاي خاص افراد بيمار خانواده و … ) .

5ـ وسايل روشنايي بدون خطر مثل شمع ، چراغ قوه با باطري اضافه .

6ـ راديو ترانزيستوري قابل حمل و باطري اضافه (براي شنيدن اخبار و راهنمايي هاي ستاد حوادث غيرمترقبه و …) .

7ـ پتو و لباس گرم براي اعضاي خانواده .

8ـ كبريت و چاقوي چند منظوره و سوت .

9ـ ليستي از اموال وسايل باارزش (مانند تلويزيون ، راديو ، اتومبيل ، دوچرخه و…) تهيه و مشخصات و تاريخ خريد ، قيمت و شماره سريال آن را ذكر كنيد بعد از حادثه هاي بزرگ اثبات مالكيت بر زمين و اشياء از موارد مشكل آفرين متعلقه آسيب ديده است .

نكته : لوازم مورد نياز و مايحتاج افراد خانواده را حداقل سالي يكبار بررسي و كنترل كنيد و باطري و البسه را تعويض نمائيد .

زلزله

زلزله عبارت است از حركت و جابجايي لايه هاي زمين ، ريزش ساختمانها بزرگترين خطر زلزله است . تاكنون در بسياري از نقاط ايران زلزله هاي شديد رخ داده است شما كمابيش با خطرات و تلفات زلزله آشنايي دارد . زلزله هايي با ريشتر بالا باعث هلاك هزاران نفر انسان و موجب از بين رفتن سرمايه هاي عظيم مالي مي شود .

آمادگي قبل از زلزله :

با توجه به اينكه زلزله را نمي توان از قبل پيش بيني كرد بايد هميشه براي وقوع يك زلزله آمادگي نسبي داشته باشيد جهت آمادگي در برابر زلزله موارد زير را رعايت كنيد :

1ـ راديو ترانزيستوري با باطري اضافي ، چراغ قوه ، جعبه كمك هاي اوليه ، غذا ، كنسرو ، آب و دستگاه اطفاء حريق در دسترس داشته باشيد .

2ـ محلي را كه افراد خانواده قادر باشند پس از خاتمه زلزله در آنجا به يكديگر ملحق شوند تعيين نمائيد .

3ـ يكي از وابستگان يا دوستان خود را كه در منطقه ديگر زندگي مي كنند به عنوان شخص رابط خود قرار دهيد .

4ـ شماره تلفن فرد رابط را بايد به تمام خانواده بياموزيد .

5ـ در هر يك از اتاقهاي منزل يك محل امن كه دور از پنجره و كاملاً قابل اطمينان باشد ، مشخص كنيد .

6ـ يك محل امن در خارج از منزل كه از ساختمانها ، سيم برق و درختان دور باشد ،‌انتخاب كنيد .

7ـ هميشه محل خواب را در فاصله مناسب از پنجره انتخاب نمائيد .

8ـ درب قفسه ها را قفل كرده و آبگرمكن را به ديوار اتصال دهيد .

9ـ هميشه احتمال وقوع زلزله وجود دارد پس به محض احساس كوچكترين لرزشي به يك محل امن برويد و سر خود را با دست بپوشانيد .

عمليات هنگام وقوع زلزله :

1ـ زير درگاهي بايستيد و با دو دست سر خود را محافظت كنيد .

2ـ از ديوارهاي سنگ كاري شده ، بخاري ديواري و شيشه هاي بزرگ و پنجره ها دوري كنيد .

3ـ اگر در وسيله نقليه هستيد توقف كرده و تا پايان زلزله از آن خارج نشويد .

4ـ از كنار ديواري كه در حال ريزش است سريعاً دور شويد .

5ـ در گوشه اتاقها و دور درها پناه بگيريد .

6ـ چنانكه در فضاي باز هستيد در همانجا بمانيد .

7ـ از وسايل بازي خطرناك مانند تاب دور شويد .

8ـ جريان آب ، برق و گاز را در اولين فرصت قطع كنيد .

9ـ با دور شد از قفسه ها و طاقچه ها خود را از خطر سقوط اجسام حفظ كنيد و از ساختمانها دور شويد .

10ـ از سيم و تير چراغ برق و درختها فاصله بگيريد .

11ـ در اماكن عمومي از دويدن به سوي درهاي خروجي و پله ها خودداري كنيد.

12ـ زير تخت برويد و يا بالش روي سر خود بگذاريد سر خود را محكم محافظت كنيد .

13ـ به زير ميز برويد ، پايه هاي آن را محكم گرفته و پناه بگيريد .

14ـ تا از تمام شدن زلزله اطمينان حاصل نكرديد پناهگاهتان را ترك نكنيد .

بعد از زلزله :

1ـ احتمال و خطر آتش سوزي را فراموش نكنيد .

2ـ منزل را از نظر خرابيهائي كه ظاهراً مشخص نيست بازديد كنيد .

3ـ هنگام ورود به ساختمانهاي آسيب ديده ، مراقب خود و اطرافيان باشيد .

4ـ از نظر ترك برداشتن پنجره ها ، قفسه ها ، انباريها ، ديوارها و مخصوصاً سقف خانه را بررسي كنيد .

5ـ احتمال لرزشهاي بعدي را فراموش نكنيد .

6ـ با دور شدن از قفسه ها و طاقچه ها خود را از خطر سقوط اجسام حفظ كنيد .

7ـ چون آرام شديد نماز آيات بخوانيد .

سيل :

سيل پديده اي طبيعي است كه پس از وزش بادهاي شديد توأم با باران شديد و رعد و برق خطر آن وجود دارد براي تقليل خسارات مالي و جاني و حفاظت شخصي بايد كارهاي زير را انجام داد :

آمادگي قبل از وقوع سيل :

1ـ راديو ترانزيستوري كوچك قابل حمل و چند باطري نو براي شنيدن اخبار و توصيه هاي ايمني به همراه داشته باشيد .

2ـ كمي غذا و آب ذخيره كنيد ، زيرا ممكن است فروشگاهها تعطيل شوند و منابع آب آلوده گردند .

3ـ سعي كنيد همواره بنزين در باك اتومبيل داشته باشيد زيرا ممكن است مجبور شويد ناگهان محل را ترك كنيد .

4ـ براي مواقع قطع برق چراغ قوه و شمع در دسترس داشته باشيد .

5ـ مقداري غذا ، پوشاك ، اسناد و مدارك مهم و اشياء‌ قيمتي كم حجم را در مناطق مرتفع منزل خود قرار دهيد .

6ـ به خاطر داشته باشيد مهمترين لوازم در تخليه منزل پربهاء ترين و كم
حجم ترين آنهاست و به طور كلي وسايلي كه بعد از حادثه براي زندگي به آنها نيازمنديد.

عمليات هنگام وقوع سيل :

الف : نكات قابل توجه در منزل :

1ـ اگر خانه شما در محل مرتفعي است در خانه بمانيد و به دستورات راديو گوش كنيد .

2ـ خونسردي خود را حفظ كنيد .

3ـ از وارد آوردن فشار عصبي ، درخواستها و ارائه دستورات غيرقابل اجراء به اطرافيان بپرهيزيد .

4ـ اگر مجبور به ترك منزل شديد جريان ‌آب ، برق و گاز را قطع كنيد و فرش و وسايل مهم را به محل هاي بالاتري در منزل ببريد .

ب : نكات قابل توجه در خارج از منزل

1ـ براي عبور از آب ، لوازم شناور بر آب به همراه داشته باشيد .

2ـ به خاطر داشته باشيد كه در سيل آب آلوده به گل و رسوب بوده و قدرت و وزن آن به مراتب از آب معمولي بيشتر است .

3ـ حتي اگر شناگر خوبي هستيد براي عبور از آب كاملاً احتياط كنيد .

4ـ در خارج از منزل ، و هنگام رانندگي مراقب بريدگيهاي جاده ، شيبها و سيمهاي برق باشيد . به آرامي برانيد و از دنده هاي سنگين استفاده كنيد .

5ـ هنگام ترمز دقت كنيد ، زيرا ترمزها در آب كار نمي كند .

6ـ از نهرهاي خروشان و فاضلابها و جويبارهاي به ظاهر آرام دوري كنيد .

7ـ هيچگاه به تنهايي در يك ناحيه سيل زده به اين طرف و ‌آن طرف نرويد .

صاعقه و رعد و برق :

هنگام وقوع رعد و برق و صاعقه نكات زير را رعايت كنيد :

1ـ از درختان ، تپه ها ، سيم هاي برق هوائي ، لوله هاي فلزي و آب دور شويد .

2ـ ايستادن زير درخت ، روي تپه و ارتفاعات ، بدترين كار ممكن است .

3ـ اگر در حال شنا كردن هستيد ، يا روي قايق سواريد فوراً از آب بيرون بيائيد .

4ـ هر گاه در جاده يا شهر قصد ايستادن و پارك كردن و پناه بردن به جاي امن را داريد در زير سيم برق هوايي يا پل فلزي قرار نگيريد .

5ـ اگر در حال رانندگي در شهر ، جاده يا در حال پارك كردن هستيد حتماً از اتصال وسيله نقليه خود به زمين مطمئن شويد .

6ـ اگر بر روي اسكلت بندي ساختمان جوشكاري يا كار مي كنيد آن محل را ترك كنيد .

7ـ به داخل يك ساختمان زيرزميني يا درون اتومبيل برويد .

8ـ داخل اتوبوسها نيز مكانهاي امني هستند ولي به اشياء ‌فلزي دست نزنيد .

9ـ به اشياء فلزي از قبيل : دوچرخه ، نرده هاي آهني ، قلاب ماهيگيري ،‌ لوازم فلزي آشپزخانه و واگن هاي راه آهن دست نزنيد .

10ـ اگر بيرون از خانه هستيد ، زير درخت يا نقاط مرتفع پناه نگيريد ، بلكه در محل باز به حالت خميده باقي بمانيد .

11ـ اگر هنگام رعد و برق احساس كرديد كه موهاي سر يا دستهاي شما سيخ شده و يا از سنگها و تورهاي فلزي  اطراف خود صداي وزوز شنيديد فوراً آن محل را ترك كنيد زيرا احتمال برق گرفتگي وجود دارد .

12ـ هرگز نترسيد احتمال خطر براي شما يك در ميليون است .

كولاك و بوران

وزش بادهاي سرد با سرعتي حدود 50 تا 60 كيلومتر در ساعت توأم با ريزش برف و كاهش درجه حرارت به كمتر از 12 درجه زير صفر از حوادثي است كه در اكثر جاده ها و نواحي كوهستاني شمال كشور اتفاق مي افتد و خسارات جاني و مالي فراواني به بار مي آورد .

آمادگي قبل از وقوع كولاك و بوران :

1ـ چراغ قوه ، باطري اضافه و همچنين شمع فراهم نكنيد .

2ـ راديو قابل حمل با باطري اضافه در دسترس داشته باشيد .

3ـ به گزارش هاي هواشناسي از راديو و تلويزيون توجه كنيد .

4ـ در خانه به علت اينكه ممكن است راههاي ارتباطي قطع شود و تأمين سوخت مشكل باشد بخاريهاي قابل حمل (با سوخت اضافي در ظروف ايمني) و اجاق هاي صحرايي در دسترس داشته باشيد .

5ـ مقداري مواد غذايي كه نياز به پختن ندارد و همچنين مقداري آب ذخيره كنيد .

6ـ باك ماشين خود را پر كنيد .

عمليات هنگام وقوع كولاك و بوران :

1ـ در منزل خود بمانيد .

2ـ پياده رويي و رانندگي در بوران و كولاك خطرناك است .

3ـ فقط در صورت نياز شديد و فوري مسافرت كنيد .

4ـ زنجير چرخ و لاستيك يخ شكن به كار ببريد .

5ـ حتماً جاده هاي اصلي و مهم را براي عبور انتخاب كنيد .

6ـ به آشنايان و دوستان خود محل سفر مسير عبور و زمان ورود خود را اطلاع دهيد .

7ـ دقت كنيد باك ماشين شما پر باشد .

8ـ اگر اتومبيل خراب شد تار سيدن كمك در داخل اتومبيل بمانيد .

9ـ از فعاليت هاي شديد مانند برف پارو كردن ، هل دادن و … اجتناب كنيد .

10ـ قبل از سفر نوشيدني گرم قابل حمل و مقداري غذا براي خود و همراهان تأمين كنيد .

11ـ در صورت لزوم انجام فعاليت هاي بدني ، مراقب باشيد بدن شما آسيب نبيند.

12ـ در زمان حادثه و هنگامي كه منتظر كمك هستيد هرگز نخوابيد .

گردباد :

گردباد ،‌ توده گرد و غبار قيفي شكل است كه به سرعت به دور خود مي چرخد و از قاعده ابر صاعقه دار تا روي زمين كشيده مي شود .

گردباد اكثراً در فصول بهار يا پاييز در مناطق گرمسير و كويري اتفاق مي افتد . گردباد به سرعت از سمتي به سمت ديگر در حركت است و در مسير خود بسياري از اشياء ‌را منهدم مي كند .

آمادگي قبل از وقوع گردباد :

توجه : به راديو و تلويزيون گوش كنيد .

اخبار هواشناسي را جدي بگيريد .

احتمال اين كه هواشناسي بتواند مسير عبور گردباد را اعلام كند وجود دارد .

عمليات هنگام وقوع گردباد :

اعلام وقوع گردباد يعني :‌

گردباد در منطقه مشاهده شده و شما بايد در جستجوي پناهگاه باشيد .

الف)داخل منزل بمانيد :

1ـ چند پنجره هم جهت با مسير عبور و حركت گردباد را باز كنيد تا فشار هواي داخل و خارج منزل يكسان شود .

2ـ در گوشه اي از زيرزمين قرار بگيريد و يا زيرميزي سنگين يا رختخواب محكمي دراز بكشيد يا پشت خود را به ديواره هاي مياني ساختمان تكيه داده بايستيد .

3ـ خونسرد باشيد و با دقت عمل كنيد .

4ـ به راديو و توصيه هاي ايمني آن گوش كنيد ، راديو ترانزيستوري و باطري اضافه هميشه در خانه داشته باشيد .

5ـ براي پيشگيري از خطر حريق احتياطهاي لازم را بنمائيد .

ب) اقدامات لازم خارج از منزل :

1ـ به زير چارچوب هاي پولادي يا ساختمانهاي بتوني پناه ببريد .

2ـ در گودالي دراز كشيده سر خود را با دست محافظت كنيد .

3ـ اگر مجبوريد حركت كنيد در جهتي عمود بر مسير گردباد حركت كنيد .

4ـ در خانه سيار يا اتومبيل متحرك نمايند .

5ـ از ساختمانهايي با سقف شيرواني دور شويد .

6ـ هر گونه اتصال سست به نوبه خود خطرناك خواهد بود .

فصل اول

آشنايي با خدمات داوطلبانه

مقدمه :

در زندگي اجتماعي نياز افراد به يكديگر اجتناب ناپذير است . زيرا هر فرد به تنهايي نمي تواند نيازهاي خود را در جامعه برطرف سازد . در نتيجه براي سهولت بخشيدن به رفع نيازهاي افراد همكاري و تعاون ضرورت پيدا مي كند . يكي از جنبه هاي والاي زندگي انسانها ، انجام خدمات بشر دوستانه است . افراد جامعه بايستي با شركت در خدمات داوطلبانه در كاهش مشكلات و معضلات جامعه بكوشند . در اصول بنيادين نهضت صليب سرخ و هلال احمر يعني «خدمت داوطلبانه» را محقق سازد . در حقيقت خدمات داوطلبانه يك عمل ارادي و خيرخواهانه است كه بيانگر تمايل هر فرد به همبستگي با ساير انسانهاست . اين خدمات به كساني كه از آن بهره مند مي شوند ، اين حس را القاء مي كند كه تنها نيستند و در هر شرايطي به گروه يا اجتماع تعلق دارند . بنابراين ، خدمات بشردوستانه در هر اجتماعي به انسانها فرصت زندگي و پايداري در برابر مشكلات را مي دهد . شناخت خدمات داوطلبانه از جنبه هاي مختلفي قابل بررسي است كه در اين كتابچه به برخي از آنها اشاره مي شود .

داوطلب كيست ؟

داوطلب فردي است كه كاري را با ميل و رغبت انجام مي دهد در اينجا منظور ما داوطلب خدمات بشردوستانه است . انگيزه اين داوطلبان تمايلات فطري و احساسات پاك و وجدان بيدار بشري آنان است .

امروزه همه جمعيت هاي صليب سرخ و هلال احمر ، براي هدايت و رهبري فعاليت هاي خود ، به داوطلبان وابسته اند . اگر چه اعضا نيز نقش مهمي را در كمك به سازمان و خدمات آن ايفا مي كنند . مثلاً بسياري از جمعيت هاي ملي ، مؤسساتي نظير بيمارستانها را اداره مي كنند كه خدمات آنها كاملاً بر اساس فعاليت هاي داوطلبانه اعضا‌ء بنا شده اند . در حال حاضر نهضت صليب سرخ و هلال احمر ، حدود 97 ميليون نفر عضو داوطلب در سراسر جهان دارد .

خدمات داوطلبانه چيست ؟

فدراسيون بين المللي صليب سرخ و هلال احمر خدمت داوطلبانه را اينگونه تعريف مي كند :

«خدمات داوطلبانه ، خدمتي است كه فرد داوطلب آن را با ميل و اختيار انجام مي دهد و نه به علت عوامل اجتماعي ، اقتصادي و سياسي كه بر او تحميل شده باشد و هدف از آن ارائه خدمات به مردم آسيب پذير جامعه است نه كسب منافع مادي»‌.

چرا انجام دادن خدمات داوطلبانه در جامعه ضروري است ؟

سازمان هاي رسمي ، به علت گستردگي حوادث و مشكلات جوامع ، بدون استفاده از نيروهاي داوطلب از عهده انجام مطلوب وظايف خود برنمي آيند . علاوه بر اين انجام امور به وسيله داوطلبان ، هزينه ها را به ميزان قابل توجهي كاهش مي دهد ، زيرا استفاده از نيروهاي رسمي مزد بگير باعث افزايش هزينه ها ميشود . از طرفي داوطلبان انگيزه قويتري براي اين نوع كارها دارند .

نياز به داوطلبان در كشورهاي در حال رشد محسوس تر است و خدمت داوطلبانه در آنجا اهميت بسزايي دارد ، زيرا سازمانها و مؤسسات ارائه دهنده خدمات اجتماعي بدون داوطلبان تربيت شده فقط قادر به انجام دادن حداقل برنامه هاي خود هستند ولي با كمك داوطلبان مي توانند برنامه هاي خود را از نظر كمي و كيفي گسترش دهند و به عده بيشتري از مردم خدمت كنند . بنابراين تشويق همه اقشار جامعه به خصوص جوانان براي انجام خدمات داوطلبانه ضروري است . از طرفي ، انجام خدمات داوطلبانه ، براي خود داوطلبان نيز بسيار مفيد است . زيرا سبب تقويت حس نوع دوستي در آنان
مي گردد .

هدف هاي اصلي داوطلبان خدمات داوطلبانه جوانان چيست ؟

اين اهداف عبارتند از :

الف) فراهم نمودن فرصت هاي عملي براي مشاركت هر چه بيشتر آنان در
فعاليت هاي بشردوستانه

ب) افزايش توانمنديها و مهارتهاي اجتماعي آنان در خلال فعاليت هاي بشردوستانه .

داوطلبان سازمان جوانان چه خدماتي مي توانند ارائه دهند ؟

در هر محل داوطلبان سازمان جوانان جمعيت هلال احمر مي توانند در مركز فعاليت هاي قرار گيرند كه مردم آسيب پذير را ياري مي رساند . خدمات يك گروه داوطلب مي تواند شامل مواردي از قبيل جمع آوري اعانه براي آسيب ديدگان ، كمكهاي اوليه به مصدومان سوانح و حوادث ، رانندگي آمبولانس ، ارائه خدمات خط تلفن امداد ، توزيع غذا بين آسيب ديدگان ، مقابله با آثار سوانح ، ملاقات با سالخوردگان و … باشد .

نيازهاي جوامع مختلف ،متفاوت است . در هر جامعه نيازهاي همان جامعه بايستي در اولويت قرار گيرند .

امروزه صدها وظيفه متفاوت توسط گروههاي محلي داوطلب در سراسر دنيا انجام  مي شود . خدمات داوطلبانه معمولاً در صورتي خوب شكل مي گيرد كه از مديريت و برنامه ريزي مناسبي برخوردار باشد .

ويژگيهاي خدمات داوطلبانه در سازمان جوانان جمعيت هلال احمر كدام است ؟

1ـ افتخاري است : يعني براي خدمت داوطلبانه ، وجهي دريافت نمي شود .

2ـ جنبه بشردوستانه ، خيرخواهانه و عامل المنفعه دارد : يعني در ارائه خدمت ، بين افراد تبعيض قائل نمي شود .

3ـ بدون هيچگونه تمايلات منفعت طلبانه است : يعني در آن اهداف خاص سياسي ، اقتصادي و … دنبال نمي شود .

4ـ شرايط و زمان انجام خدمات داوطلبان بر طبق موقعيت و شرايط مختلف مانند زمان جنگ ، صلح ، بلاياي طبيعي و … تفاوت مي كندت .

5ـ اختياري است و بدون هيچ گونه تحميل يا فشارهاي اجتماعي ، سياسي و اقتصادي صورت مي پذيرد .

6ـ در اوقات فراغت داوطلب ، و به صورت غيررسمي انجام مي شود .

به طور كلي مي توان گفت كه خدمات داوطلبانه در سازمان جوانان جمعيت هلال احمر بر اساس اصول بنيادين صليب سرخ و هلال احمر (اصول هفتگانه) انجام مي گيرد .

انواع خدمات داوطلبانه كدام است :

خدمات داوطلبانه به دو نوع تقسيم مي شود :

1ـ خدمت انفرادي : كه خود شامل دو حالت است .

الف) خدمتي كه داوطلب به تنهايي انجام مي دهد .

ب) خدمتي كه داوطلب شخصاً با مراجعه به سازمانها و ادارات مربوط انجام
مي دهد .

2ـ خدمت گروهي : در اين نوع خدمت داوطلبانه كار در قالب فعاليت هاي  گروهي انجام مي شود .

يك داوطلب چه ويژگيهايي بايد داشته باشد ؟

هر داوطلب براي آنكه بتواند بيشترين خدمت را ارائه دهد . بايد داراي ويژگيهايي باشد كه در زير به مواردي از آن اشاره مي شود :

1ـ داوطلب بايد داراي صفاتي مانند احساس مسئوليت ، قابل اعتماد بودن ، فداكاري ، تواضع ، خوش خلقي و … باشد .

2ـ وقت كافي براي ارائه خدمات داوطلبانه داشته باشد .

3ـ وضع ظاهري مرتب و مناسبي داشته باشد (ساده پوشي و پاكيزگي)

4ـ هرگز افراد را از لحاظ سطح زندگي و رفتار مقايسه نكند .

5ـ خوش بين و علاقمند به پيشرفت ديگران باشد .

6ـ داراي پشتكار و جديت در كار باشد .

7ـ در انجام خدمات خود اعتماد به نفس كافي داشته باشد .

8ـ انگيزه خيرخواهانه و بشردوستانه داشته باشد (نه قصد منفعت طلبي ، مزدبري و اشتغال) .

انواع داوطلب

داوطلبان را مي توان از جنبه هاي گوناگون تقسيم بندي كرد :

1ـ از نظر شكل انجام خدمات داوطلبانه

الف) داوطلب منفرد : چنانچه قبلاً ذكر شد، اين داوطلب خدمتش را به صورت انفرادي انجام مي دهد و خدمت اين داوطلب بيشتر در مراكز خاص و بر اساس تجارب و توان فرد صورت مي گيرد .

ب) داوطلب عضو گروه :‌ اين داوطلب ، خدمت خود را در قالب گروه ارائه مي دهد.

يادآوري : انجام خدمات داوطلبانه در سازمان جوانان به صورت گروهي است .

2ـ از نظر زمان انجام خدمات داوطلبانه

الف)داوطلب دائمي : داوطلبي است كه به طور مستمر و مداوم قسمتي از اوقات فراغت خود را به فعاليت در زمينه خدمات بشردوستانه اختصاص مي دهد . مثلاً دو يا سه روز در هفته و يا يك هفته در ماه فعاليت مي كند .

ب)داوطلب غيردائمي : داوطلبي است كه در هنگام بروز حادثه و در مواقع لزوم از مهارت ها و تجارب آنان استفاده مي شود و زمان مشخصي براي بهره گيري از آنان وجود ندارد .

3ـ از نظر كيفيت انجام خدمت داوطلبانه

الف) داوطلب مفيد : كسي است كه علاوه بر دارا بودن آگاهي و توانايي لازم براي انجام كارهاي خير ، وظايف خود را به نحو احسن انجام مي دهد .

ب) داوطلب غيرمفيد : كسي كه براي پيشبرد مقصود شخصي و يا پيدا كردن مقام و موقعيت خاصي به گروه داوطلبان مي پيوندد و يا فرد نااميد و بدبيني است كه با افكار مسموم خود باعث نااميدي و بدبيني در گروه داوطلبان يا اجتماع مي شود .

اهداف رفتاري :

انتظار مي رود عضو شركت كننده در دوره آموزشي پس از مطالعه اين فصل بتواند:

1ـ تعريف و ضرورت خدمات داوطلبانه را بيان كند .

2ـ خصوصيات يك داوطلب را ذكر نمايد .

3ـ انواع داوطلب را بيان كنيد .

فصل دوم

داوطلبي در امور خاص

به علل تنوع ، گستردگي و پيچيدگي مشكلات و معضلات اجتماعي ، براي رفع يا كاهش مشكلات ، يك گروه يا سازمان خاص با افراد محدود ، نمي تواند كارايي چنداني داشته باشد . از اين رو براي اينكه يك سازمان خيريه و عام المنفعه بتواند خدمات قابل توجهي به افراد نيازمند ارائه دهد . پذيرش افراد داوطلب به خصوص جوانان ضروري است. براي انجام اين مهم ، آشنايي هر چه بيشتر با سازمانهاي خيريه و عام المنفعه و نوع فعاليت هاي آنها براي جوانان داوطلب سازمان لازم است .

داوطلبي در امور خاص به اين معنا است كه فرد يا گروهي از اعضاي داوطلب در مراكز خاص از قبيل بيمارستانها ، آسايشگاهها ، پرورشگاهها ، انجمن ها و ساير سازمانها و مؤسسات خيريه به ارائه خدمات داوطلبانه مي پردازد . بنابراين براي يك داوطلب موارد زير لازم است :

الف) آشنايي با سازمانهايي كه خدمات داوطلبانه را مي پذيرند .

ب) آشنايي با نوع فعاليتي كه هر داوطلب مي تواند در مراكز فوق انجام دهد .

«معرفي سازمانهايي كه خدمات داوطلبانه را مي پذيرند و نوع خدمت
داوطلبانه اي كه هر كدام مي توان انجام داد»‌ .

مؤسسات و سازمانهايي كه مي توانند اين نوع خدمات را بپذيرند ، برخي دولتي و بعضي غيردولتي هستند .

الف) آسايشگاهها

الف ـ1) آشنايي با آسايشگاهها

خانواده ها به علل مختلفي مايل يا قادر به نگهداري افراد معلول ، پيرو داراي ضعف جسماني و رواني نيستند . آسايشگاهها مكان مناسبي براي انجام دادن خدمات بشردوستانه و عام المنفعه است . كار در اين گونه مراكز صبر و طاقت ، از خودگذشتگي و فداكاري بسيار مي خواهد يكي از نمونه هاي برجسته كار و فعاليت بشردوستانه محسوب مي شود . آسايشگاهها بر حسب نوع مشكل و معلوليت افراد به دو دسته تقسيم و بر حسب سن و جنس تفكيك مي شوند .

1ـ آسايشگاه معلولان : اين آسايشگاه وظيفه نگهداري از افراد معلول را بر عهده دارد .

2ـ آسايشگاه سالمندان : در اين آسايشگاه سالمندان نگهداري مي شوند .

الف ـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در آسايشگاهها

هر داوطلب بر حسب رغبت و مهارت با هماهنگي مسئولان در هر يك از بخشهاي آسايشگاه مي تواند در موارد زير با مددكاران و مربيان همكاري نمايد :

1ـ همكاري با مربيان كلاسهاي آموزشي

2ـ بردن افراد به محيط هاي باز براي هوا خوري و گردش دسته جمعي

3ـ همكاري در زمينه فعاليت هاي ورزشي ، حركات بدني و پياده روي

4ـ كمك و همراهي با كودكان و سالمندان معلول در هنگام غذا خوردن و استراحت

5ـ همكاري در انجام مراقبت هاي بهداشتي و كمك هاي اوليه

6ـ كمك به مطالعه كتاب و كتاب خواني براي افراد بي سواد و ناتوان

7ـ همكاري در اجراي برنامه هاي تفريحي و نشاط آور براي آنان

8ـ ساير امور مناسب

ب) پرورشگاهها

ب ـ1) آشنايي با پرورشگاهها

پرورشگاهها محل نگهداري نوزادان ، كودكان و نوجوانان بي سرپرست است كه به علل مختلف اعضاي خانواده خود را از دست داده اند و خدمت به آنان از نمونه هاي بارز خدمت بشردوستانه است .

اكثر پرورشگاه ها به سه بخش زير تقسيم مي شوند :

1ـ شيرخوارگاه ها يا بخش نوزادان و كودكان تا سن پنج سالگي

2ـ بخش شبه خانواده يا بخش كودكان دبستاني كه در مراكزي به نام شبه خانواده نگهداري مي شوند كه در آنجا يك پرستار وظيفه مادري را بر عهده دارد و كودكان مانند يك خانواده سه يا چهار نفره يا يك پرستار مادر كه هر 24 ساعت تغيير مي كند (با 2 پرستار به صورت شيفتي) زندگي مي كنند . در اين بخشها تا پايان دوره دبستان نگهداري مي شوند .

3ـ بخش كانون يا بخش نوجوانان و جواناني كه در دوره راهنمايي و دبيرستان تحصيل مي كنند . در اين كانونها پسران و دختران به صورت جداگانه با مهارتهاي زندگي آشنا مي شوند تا در سن جواني به استقلال دست يابند .

ب ـ2) نمونه هاي از نوع خدمت داوطلبانه در پرورشگاهها

هر داوطلب بر حسب علاقه و مهارت خود با هماهنگي مسئولان مربوط و مربيان پرورشگاه در موارد زير مي تواند همكاري نمايد :

1ـ مراقبت و نگهداري از نوزادان و توجه به وضعيت عمومي آنان

2ـ كمك به تنظيم خواب و غذاي نوزاد

3ـ همكاري در آموزشهاي مختلف به كودكان و نوجوانان اعم از آموزش و مهارتهاي زندگي ، آموزش هاي هنري و تقويت دروس

4ـ همكاري در بازديدها و گردشهاي دسته جمعي

5ـ همكاري در فعاليت هاي گروهي ، مسابقات ورزشي و برنامه هاي تفريحي

6ـ همكاري با مشاور راهنما در هنگام بروز مسائل مختلف

7ـ ساير امور مناسب

ج) مراكز شبانه روزي ويژه نابينايان ، ناشنوايان و كم توان ذهني

ج ـ1) آشنايي با مراكز فوق

اين مراكز غالباً وابسته به سازمان بهزيستي هستند و بسياري از كودكان و نوجوانان نابينا و ناشنوا كه با خانواده هاي خود زندگي مي كنند ، به صورت مستمر به اين مراكز مراجعه مي نمايند تا از امكانات و خدمات تحصيلي ، كمك آموزشي ، رفاهي و آموزش مهارت هاي زندگي و كاريابي آنها استفاده نمايند . اين مراكز محل مناسبي براي انجام فعاليت ها و خدمات داوطلبانه است .

اين مراكز معمولاً داراي بخشهاي آموزشي ، رفاهي ، كاريابي (براي افراد تحت پوشش) و كتابخانه ها هستند .

ج ـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در اين مراكز

هر داوطلب بر اساس علاقه و مهارت خود در اين مراكز ، در موارد زير مي تواند همكاري نمايد :

1ـ همكاري با كتابخانه نابينايان براي ضبط كتابهاي درسي و غيردرسي

2ـ همكاري در انجام خدمات رفاهي براي نابينايان ، ناشنوايان و كم توانان ذهني در ارائه لوازم و امكانات مورد نياز

3ـ همكاري در اموري كه مستقيماً با ديدن و شنيدن در ارتباط است .

4ـ همكاري با مربيان در اموري كه به توانبخشي ذهني مي پردازد مانند آموزشهاي تقويت ذهن و حافظه

5ـ همكاري با مربيان در كلاسهاي ويژه

6ـ همكاري در بخش بينايي سنجي و شنوايي سنجي و سنجش ذهن و حافظه كودكان

7ـ آموزش نكات بهداشتي در كلاسهاي ويژه

8ـ كمك به آنها در انجام امور روزمره خود مانند رفت و آمد و كتابخواني

9ـ كمك به مربيان در برگزاري گردشهاي گروهي و تفريحي و فعاليتهاي ورزشي براي معلولان

10ـ برگزاري برنامه هاي نشاط آور

11ـ ساير امور مناسب

د) كميته امداد

د ـ1) آشنايي با كميته امداد

وظيفه اين نهاد كمك و مساعدت به كودكان يتيم و بي سرپرست ، خانواده هاي بي سرپرست و تحت پوشش قراردادن آنها از نظر تأمين مايحتاج زندگي و همچنين شناسايي دانش آموزان و دانشجويان محروم و بي بضاعت و تحت پوشش قرار دادن آنان است .

دـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در كميته امداد

1ـ همكاري با طرح اكرام در ارسال دعوت نامه براي حاميان

2ـ همكاري در ارسال جزوات و پيك هاي همكلاسي

3ـ همكاري در تصحيح سؤالات دروس مقاطع تحصيلي

4ـ فعاليت در زمينه شناساندن طرح اكرام به جامعه

5ـ همكاري در شناسايي دانش آموزان و دانشجويان بي بضاعت و بي سرپرست

6ـ ساير امور مناسب

طرح اكرام : طرحي است كه در آن افراد خير برخي از هزينه هاي زندگي افراد تحت پوشش را به عهده مي گيرند .

ه) سازمان آموزش و پرورش استثنايي

ه ـ1)آشنايي با اين سازمان

اين سازمان وظيفه آموزش ناشنوايان ، نابينايان و كم توانان ذهني را بر عهده دارد. دانش آموزان استثنايي و نيازمند و بي سرپرست در مدارس ويژه نگهداري مي شوند و به تحصيل مي پردازند . اين سازمان داراي سه واحد نابينايي ، ناشنوايي و كم تواني ذهني است .

ه ـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در سازمان آموزش و پرورش استثنايي

1ـ همكاري در انجام امور دفتري در واحدهاي مختلف

2ـ كمك به دانش آموزان معلول در زمينه اي مراقبت از آنان و رفت و آمد در مواقع مورد نياز

3ـ ارائه كمك هاي اوليه در موقع لزوم در مدارس استثنايي

4ـ خواندن و نوشتن براي دانش آموزان نابينا به ويژه در جلسه امتحان

5ـ رابط بين كتابخانه ها ، كانونها و فرهنگسراها و … براي استفاده دانش آموزان استثنايي

6ـ ضبط كتابهاي كمك آموزشي براي دانش آموزان نابينا

7ـ ساير امور مناسب

و) سازمان حفاظت از محيط زيست و همچنين سازمان جنگها و مراتع كشور

وـ1)آشنايي با سازمانهاي فوق

اين سازمانها در زمينه هاي حفاظت از محيط زيست ، جلوگيري از آلودگي محيط زيست يا تخريب آن ،‌ افزايش آگاهي عمومي جامعه درباره لزوم حفاظت از درختان ، جنگل ها و مراتع و احياء و توسعه منابع طبيعي فعاليت مي نمايند .

وـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در سازمانهاي فوق

1ـ فعاليت دسته جمعي براي پاكسازي عمومي اعم از مدارس ، پاركها ، خيابانها ، پياده روها ، ميادين ، بزرگراهها و … .

2ـ همكاري در درختكاري و توزيع نهال بين مردم

3ـ همكاري با سازمان حفاظت از محيط زيست در ارائه طرح هايي براي جلوگيري از آلودگي مكانهاي عمومي ، آلودگي هوا و بهداشت محيط زيست .

4ـ ساير امور مناسب

ز) انجمن ها و مؤسسات خيريه

انجمن هايي هستند كه با هزينه افراد خيرخواه جامعه براي كمك به رفع مشكلات بيماران ، نيازمندان ، افراد معلول و بي بضاعت و … به وجود آمده است . حال به معرفي برخي از اين انجمن ها و مؤسسات خيريه مي پردازيم .

زـ1) مؤسسه عصاي سفيد

اين مؤسسه در زمينه امور فرهنگي ،‌  اجتماعي ، رفاهي و هنري نابينايان و كم بينايان با تشكيل كلاسهاي آموزشي و توانبخشي فعاليت مي نمايد .

نمونه هايي از خدمت داوطلبانه كه در اين مؤسسه مي توان انجام داد به شرح زير است :

1ـ همكاري افراد داوطلب در زمينه ضبط كتابهاي درسي و غيردرسي و كتابهاي دانشگاهي

2ـ همكاري براي شركت نابينايان در جلسه امتحان ، كتابخواني و پايان نامه

3ـ ساير امور مناسب

زـ2) انجمن امداد ايران

اين انجمن به امداد بيماران بزرگسال مبتلا به سرطان مي پردازد و اصلي ترين هدف خود را در حال حاضر بالا بردن آگاهي جامعه نسبت به بيماري سرطان ، نحوه پيشگيري ، تشخيص و درمان‌ آن قرار داده است .

نمونه هايي از اين خدمت داوطلبانه كه در اين انجمن مي توان انجام داد ، عبارتند از :‌

1ـ همكاري در جمع آوري كمك هاي مردمي

2ـ همكاري در تشكيل و اداره بازارهاي ساليانه

3ـ اختصاص ساعاتي از اوقات فراغت افراد براي انجام امور انجمن

4ـ همراهي و همدلي و مصاحبت با بيمار و ورزش با او در مكانهاي باز و خوش آب و هواي شهرها

5ـ ساير امورمناسب

زـ3) كانون ناشنوايان ايران

اين كانون يك مؤسسه غيردولتي است و هزينه آن از محل كمك هاي سازمان بهزيستي و … تأمين مي شود . اين كانون در زمينه حمايت هاي اجتماعي و رفاهي و اشتغال ناشنوايان بزرگسال فعاليت مي كند .

نمونه هايي از خدمت داوطلبانه كه در اين كانون مي توان انجام داد ، عبارتند از :

1ـ همكاري در برقراري ارتباط با سازمانها و مؤسسات دولتي وغيردولتي براي كاريابي ناشنوايان

2ـ همكاري در برگزاري برنامه هاي مختلف فرهنگي و ورزشي براي ناشنوايان

3ـ ساير امور مناسب

برخي از سازمانها ، انجمن ها ، مؤسسات و بنيادهايي كه زمينه خدمات داوطلبان در آنها فراهم است عبارتند از:

1ـ انجمن حمايت از بيماران هموفيلي

2ـ انجمن حمايت از بيماران كليوي

3ـ انجمن حمايت از بيماران تالاسمي

4ـ بنياد امور بيماريهاي خاص

5ـ مؤسسه خيريه حمايت از كودكان مبتلا به سرطان (محك)

6ـ انجمن ديابت ايران

7ـ سازمان مبارزه با جذام

8ـ مؤسسه حمايت از آسيب ديدگاه اجتماعي

9ـ بنياد مستضعفان و جانبازان

10ـ بنياد شهيد

11ـ …

به طور كلي داوطلبان خدمت ، مي توانند خدمات زير را در مراكز خيريه (دولتي و غيردولتي) ارايه نمايند :

1ـ جمع آوري اعانات و كمك هاي مردمي اعم از نقدي و غيرنقدي (با
هماهنگي هاي لازم)

2ـ عيادت و دلجوي از بيماران و مددجويان

3ـ برگزاري مسابقات ورزشي با هدف جمع آوري كمك هاي مردمي و اختصاص عوايد ان به مؤسسات خيريه

4ـ اختصاص ساعاتي از اوقات فراغت افراد داوطلب به شكل انفرادي و گروهي براي انجام امور جاري انجمن ها و مؤسسات خيريه

5ـ همراهي ،‌ همدلي ، مساعدت و مصاحبت با بيماران و مددجويان تحت پوشش

6ـ همراهي نمودن با بيماران در اموري مانند پياده روي ، هواخوري و سفرهاي كوتاه گروهي براي ايجاد تنوع بيشتر و تحمل بيماري .

7ـ فعاليت در زمينه معرفي اين گونه مراكز حمايتي به جامعه از طريق توزيع بروشور ، محله و … .

8ـ كمك به رفت و آمد افراد معلول در مواقع مورد نياز

9ـ كمك و مساعدت به نابينايان و ناشنوايان در موارد مختلفي كه نياز به همكاري دارند .

10ـ همكاري با سازمانهاي مربوط در زمينه كاريابي براي معلولان (متناسب با نوع معلوليت)

11ـ شناسايي خانواده هاي داراي بيماريهاي خاص مانند : تالاسمي ، ديابت ، كليه ، سرطان و معلوليت هاي ديگر و معرفي ‌آنان به انجمن ها و مؤسسات خيريه مربوط.

12ـ شناسايي و معرفي خانواده هايي كه داراي فرزندان نابينا ، ناشنوا و كم توان  ذهني هستند و معرفي آنان به مراكز مربوط .

13ـ شناسايي خانواده هايي كه مي توانند از ايتام نگهداري و يا از آنها پشتيباني مالي نمايند و معرفي آنان به مراكز مربوط .

14ـ اجراي برنامه هاي فرهنگي براي انجمن ها و مؤسسات خيريه .

15ـ … .

مواردي كه داوطلبان براي انجام خدمات داوطلبانه بايستي رعايت نمايند :

1ـ هيچ اقدامي را بدون هماهنگي با مراكز مربوط انجام ندهند .

2ـ به قوانين و شرايط آن مركز احترام بگذارند .

3ـ خود را با مسايل و مشكلات حاشيه اي در اين مراكز درگير نسازند .

4ـ ويژگي هاي يك داوطلب خدمت را به طور كلي در محيط اين مراكز رعايت نمايند .

5ـ در طول خدمت مواردي مانند حسن اخلاق ، رفتار و برخورد مناسب و … را رعايت كننده در سازمان جوانان جمعيت هلال احمر فرد داوطلب خدمت ، فعاليت هاي خود را مي تواند در قالب گروههاي سازماندهي شده ارائه دهد بدين گونه كه افراد يك گروه با هماهنگي قبلي به منظور انجام خدمات داوطلبانه به يكي از سازمانهايي كه داوطلب مي پذيرند ، مراجعه مي نمايند . و بر حسب نياز يك يا چند نفر مشغول خدمت مي شود . افراد داوطلب گزارش فعاليت هاي خود را به گروه ارائه مي دهند تا نقاط ضعف و قوت فعاليت ها را بررسي نمايند .

اهداف رفتاري :

انتظار مي رود عضو شركت كننده در دوره آموزشي پس از مطالعه اين فصل بتواند:

1ـ سازمانهايي را كه خدمات داوطلبي را مي پذيرند ، نام ببرد .

2ـ نوع فعاليتي را كه در آن سازمانها مي تواند انجام دهد ، مشخص كند .

فصل سوم

كارگاههاي آموزشي (1) و (2)

كارگاه آموزشي 1

در اين جا نحوه برنامه ريزي و اجراي يك خدمت داوطلبانه فرضي را بيان
مي كنيم . به همين نحو شما مي توانيد ، خدمات داوطلبانه بسياري را در قالب گروههاي اعضاي سازمان جوانان انجام دهيد .

خدمت داوطلبانه فرضي

«ملاقات با سالمندان آسايشگاه و دلجويي از آنان و همكاري در انجام بعضي از امور مربوط به آنان»

نحوه انتخاب افراد يك گروه داوطلب

همانطور كه مي دانيد گروههاي عضو سازمان جوانان در استانهاي مختلف تشكيل شده است . تعداد افراد هر يك از گروهها متغير است . يك گروه ممكن است داراي يك يا چندين تيم باشد . در صورتي كه تعداد افراد يك گروه براي انجام دادن خدمات داوطلبانه خاصي ، كم باشد ، مي توان با اطلاع رساني و تبليغات مناسب ، افراد مشتاق و داوطلب خارج از گروهها را جذب كرد . اعضاي هر گروه داوطلب بايد علاقه مند به خدمات داوطلبانه و برنامه هاي متناسب با گروه خود باشند . مثلاً فردي كه عضو گروه «تلاش براي تسكين آلام بشري» است ، توانايي روحي و رواني براي كمك به مجروحان و حادثه ديدگان را داشته باشند . يا افرادي كه براي شركت در برنامه ملاقات با سالمندان آگاهي مختصري كسب كنند ؛ همچنين داراي صبر و حوصله و علاقه مند كمك به سالخوردگان و هم صحبتي با آنان باشند .

به هر حال ، به كارگيري افراد داوطلب در كارهاي متناسب با شخصيت و استعداد آنها نقش مهمي در بهتر انجام شدن خدمت داوطلبانه دارد . زيرا اگر فرد داوطلب در زمينه مورد علاقه خود فعاليت كند ، پيشرفت بيشتري مي نمايد . از طرفي فعاليت نامتناسب داوطلب را ناراضي مي كند و حتي ممكن است دست از كار خود بكشد .

اعضاي هر گروه داوطلب بايد داراي خصوصيات مشتركي به شرح زير باشند :

1ـ شناختن احتياجات يك جامعه و تصميم و اراده براي رفع آ‌نان

2ـ علاقه مشترك به برنامه هاي خاص مانند : كمك به سالخوردگان و …

3ـ زمينه مشترك : يعني بهتر است افراد گروه داوطلب از نظر سن ، فرهنگ ، تحصيلات و … تشابه داشته باشند .

آموزش اعضا براي انجام دادن يك خدمت داوطلبانه

براي آنكه يك خدمت داوطلبانه به نحو مطلوبي انجام شود ، لازم است كه به داوطلبان آموزشهاي خاصي داده شود . اين آموزشها را مي توان طي يك يا چند جلسه برگزار كرد . اين آموزشها درباره اهداف گروه و انتظارات آن از داوطلبان ، نحوه ي رفتار يك داوطلب ، لزوم رايت نزاكت و احتياط از طرف داوطلبان ، اطلاعاتي درباره افرادي كه قصد خدمت به آنان را دارند و … است .

مثلاً در برنامه «ملاقات با سالمندان» و دلجويي از آنان لازم است آموزش هايي درباره ي مشكلات جسمي و روحي سالمندان ، نحوه برخورد و گفتگو با آنها ،‌ توقعات و دلبستگي هاي آنان و … داده شود . در اين آموزشها مي توان متناسب با نوع برنامه از افراد مطلع و متخصص استفاده نمود .

مثلاً در برنامه «ملاقات با سالمندان» مي توان از يك روانشناس يا مددكار يا يك شخص مجرب براي آموزش داوطلبان استفاده كرد .

برنامه ريزي

براي آنكه فعاليتي به نحو مطلوب انجام شود . بايد از قبل براي آن برنامه ريزي كرد . به همين منظور مي بايست جلسه اي با شركت همه اعضاي گروه تشكيل شود و درباره «اهداف كار ، روش انجام فعاليت ، وظايف افراد ، امكانات مورد نياز ، مراحل انجام كار ، چگونگي انجام دادن وظايف در هر مرحله و ساير عوامل لازم» و به طور خلاصه نحوه انجام دادن مطلوب برنامه هاي خدمت داوطلبانه بحث و گفتگو كنند و با استفاده از نظر اعضاي گروه ، تصميم نهايي گرفته شود . يعني زمان و مكان اجراي برنامه مشخص شود . وظايف افراد ، مراحل و چگونگي انجام دادن كار و … معين گردد و همچنين نحوه هماهنگي هاي لازم با ساير سازمانها و ادارت معلوم شود .

مشخص كردن شرح وظايف اعضا گروه (براي انجام دادن يك خدمت داوطلبانه)

قبل از هر كار گروهي ، براي هر يك از اعضاي گروه وظيفه اي گره وظيفه اي تعيين مي شود . مثلاً در خدمت داوطلبانه «ملاقات با سالمندان و دلجويي از آنان» وظيفه مسئول گروه مديريت و نظارت بر اجراي مطلوب برنامه هاست . وظيفه معاون گروه كمك به مسئول گروه نظارت بر كار اعضاي گروه است . سر تيم مسئول تماس با مسئولان آسايشگاه ، معرفي گروه و برنامه هاي آن ، درخواست زمان مناسب براي اجراي برنامه ها و هماهنگي لازم قبل از اجراي برنامه است . مثلاً در صورتي كه تعدادي اعضاي گروه 15 نفر باشد از بين آنها سه نفر مسئول تداركات و سه نفر مسئول روابط عمومي گروه هستند كه وظايف آنها شامل : تهيه پلاكارد ، عكاسي ،‌گزارش نويسي و … است . بقيه افراد هم به تناسب نوع كار و وظيفه اي را بر عهده خواهد گرفت (درباره برخي
از اين امور ، در فصل 2 اين كتابچه ، قسمت مربوط به آسايشگاه هاي سالمندان ،
نمونه هايي آمده است ) .

يادآوري مي گردد كه مورد ذكر شده ، تنها يك مثال است و در هر برنامه ، متناسب با نوع برنامه ،‌تقسيم وظايف صورت خواهد گرفت .

فراهم كردن امكانات لازم

قبل از اجراي برنامه بايد امكانات و وسايل مورد نياز تهيه شوند . مانند : وسيله نقليه ،‌ گل شيريني ،‌ هداياي مناسب ، پلاكارد و … .

بررسي نقاط قوت و ضعف فعاليت انجام شده

پس از پايان فعاليت گروهي ، لازم است اعضاي گروه جلسه اي براي بررسي فعاليت تشكيل دهند و نقاط قوت و ضعف كار را مشخص نمايند تا از اين تجربه ها در فعاليت هاي بعدي استفاده شود . پس از پايان تدريس مربي اعضاي گروه ها براي تمرين بيشتر كار گروهي زير را انجام دهند .

كار گروهي                   مدت 2 ساعت

1ـ با حضور همه اعضاي گروه ، جلسه اي تشكيل دهيد .

2ـ موضوعي را براي خدمت داوطلبانه ، با بحث و گفتگوي گروهي ، مشخص كنيد.

3ـ براي انجام خدمت داوطلبانه تعيين شده ، برنامه ريزي كنيد .

ـ افرادي را كه در خدمت داوطلبانه ، شركت مي كنند مشخص كنيد .

نوع كاري را كه در محل خدمت داوطلبانه بايستي انجام شود ، دقيقاً مشخص نماييد .

ـ وسايل مورد نياز را براي انجام كار مشخص شده ، تعيين نماييد .

ـ آيا اين وسايل موجود است يا بايستي خريداري شود ؟

ـ اگر اين وسايل موجود است ، چگونه بايد آنها را تهيه كرد ؟

ـ اگر اين وسايل موجود نيست ، چگونه بايد خريداري شود ؟

ـ چه كساني مسئول تهيه يا خريداري وسايل هستند ؟

ـ آيا براي انجام فعاليت ، به وسيله نقليه نياز داريد ؟ در صورت نياز براي تهيه آن چه بايد كرد ؟

ـ … .

ـ زمان شروع خدمت داوطلبانه را معلوم كنيد .

ـ در يك هفته چند ساعت را به اين خدمت اختصاص مي  دهيد؟

ـ در يك ماه چند روز را به انجام اين فعاليت خواهيد پرداخت ؟

ـ آيا روز مشخصي را در هفته براي اين خدمت در نظر گرفته ايد ؟

ـ چه ساعاتي از روز را به اين خدمت مي توانيد اختصاص دهيد ؟

ـ …

ـ وظايف هر فرد را براي انجام خدمت مشخص شده معلوم كنيد .

ـ آيا هر فرد كار مشخصي را بايد انجام دهد ؟

ـ آيا هر فرد مي تواند در مواقعي ، كار خود را به ديگري محول كند ؟

ـ آيا هر فردي مي تواند دو يا چند كار را انجام دهد ؟

ـ آيا نوع كاري كه سر گروه ، معاون گروه و سرتيم بايد انجام دهد ، مشخص شده است ؟

ـ اگر كسي به دلايلي ، از عهده وظايف خود برنيايد ، چه بايد كرد ؟

ـ … .

ـ هماهنگي هايي را كه لازم است ، قبل از انجام خدمت داوطلبانه صورت گيرد ، مشخص كنيد .

ـ با چه مركز يا سازماني بايد هماهنگي شود ؟

ـ چه كسي بايد اين هماهنگي هاي را انجام دهد ؟

ـ آيا براي هماهنگي هاي لازم ، نياز به مكاتبه است ؟

ـ ‌آيا با افرادي كه قرار است به اعضاء آموزشهاي قبل از خدمت بدهند ، هماهنگي شده است ؟

ـ … .

ـ آموزشهاي لازم را براي انجام اين خدمت ، مشخص نماييد .

ـ آيا فرد خاصي براي اين آموزشها مورد نياز است ؟

ـ آيا از كتاب با منبع خاصي مي توان استفاده كرد ؟

ـ اين آموزشها كي و كجا بايستي انجام شود ؟

ـ نحوه اجراي خدمت داوطلبانه را مشخص كنيد ؟

ـ اعضاي داوطلب خدمت در چه روزي و چه ساعيت بايد جمع شويد ؟

ـ اعضاي داوطلب خدمت در كجا بايد جمع شوند ؟

ـ آيا اعضا بايد لباس متحدالشكل بپوشند ؟

ـ آيا اعضا بايستي همراه خود ، غذا بياورند ؟

ـ آيا بايد پلاكاردي نوشته و حمل شود ؟

ـ … .

ـ نحوه ارزشيابي فعاليت را مشخص نماييد .

ـ زمان جلسه ارزشيابي ، چه روز و چه ساعت است ؟ و مكان آن كجاست ؟

ـ ملاكهاي ارزشيابي چيست ؟

ـ آيا از شخص خاصي بايد براي جلسه ارزشيابي دعوت شود ؟

ـ گزارش جلسه ارزشيابي چگونه و به وسيله چه كسي تهيه شود ؟

ـ … .

كارگاه آموزشي (2)

1ـ اعضاي گروه خدمت داوطلبانه اي را براي نمايش در كلاس انتخاب مي كنند .

مثال : ملاقات با سالمندان آسايشگاه و دلجويي از آنان و همكاري در انجام بعضي از امور مربوط به آنان .

2ـ با توجه به آنچه كه در كارگاه (1) آموخته ايد ، اعضاي گروه جلسه اي تشكيل مي دند و درباره نحوه اجراي خدمت داوطلبانه مورد نظر برنامه ريزي مي كنند .

3ـ پس از آنكه نحوه اجراي برنامه ، وظايف هر يك از اعضاء و زمان و مكان اجراي برنامه مشخص شد ، برنامه خدمت داوطلبانه را به صورت نمايشي در كلاس اجرا
مي كنند .

4ـ نحوه اجراي نمايش خدمت داوطلبانه مفروض :

الف) بازسازي صحنه سراي سالمندان :

در صورت نداشتن امكانات مورد نياز براي صحنه سازي سراي سالمندان‌ ،
مي توان با استفاده ميز به جاي تخت و جاباجيي صندلي و وسايل كلاس فضاي مشابهي را بازسازي كرد .

ب) بازيگران :

ـ چند نفر نقش سالمنداني را كه بر روي تخت دراز كشيده ، يا نشسته اند اجرا مي كنند .

ـ چند نفر نقش مددكار و پرسنل سراي سالمندان را بازي مي كنند .

ـ چند نفر نقش عضو گروه و «تلاش براي تسكين آلام بشري» و ملاقات كننده را بازي مي كنند .

ج) اجراي نمايش :

ملاقات كنندگان با شاخه گل وارد اتاق سالمندان مي شوند . درون اتاق چند سالمند روي تخت استراحت مي كنند . هر يك از اعضا به طرف سالمندي مي رود و شاخه گلي را به او داده ، سلام و احوالپرسي مي كند . يكي از اعضاء به همه شيريني تعارف مي كند .

ـ توجه : در صورت امكان مي توان از اجراي نمايش فيلمبرداري كرد و با حداقل ، گفتگوهاي بازيگران را با ضبط صوت ، ضبط نماييم تا پس از پايان نمايش بتوان آن را با دقت بيشتري تحليل نمود .

عضو الف : سلام پدر جان ،حال شما خوب است ؟

سالمند : زنده باشي ، پسرم .

عضو الف : شما خيلي شبيه پدربزرگ من هستيد مي شود بپرسم كه چند سالتان است ؟

سالمند : چرا نمي شه ؟ من هفتاد سالمه .

عضو الف : من خيلي دوست دارم كه اگر كاري از دستم برمي آيد برايتان انجام دهم . دوست داريد برايتان كتاب بخوانم .

سالمند : پسرم يك كتاب حافظ توي قفسه است ، بيار و بخوان .

به همين ترتيب اعضا با توجه به ذوق و مهارت خود نمايش را ادامه مي دهند .

پس از پايان نمايش مربي اشكالات و اشتباهات كار اعضا را به آنها گوشزد
مي كند. مثلاً مربي به عضو (ب) مي گويد :

شما نبايد سؤال مي كرديد كه … «چرا فرزندانتان از شما نگهداري نكردند؟» چون اين جمله تأثير منفي بر سالمندان دارد و عواطف و احساسات آنها را تحريك
مي كند شما بايد جملات ديگري بيان مي كرديد . مانند چه كتابهايي دوست داريد تا برايتان تهيه كنم ؟

مطالب اين پست كمي زياد بود ولي لازم بود كه شما يه چيزايي به طور خلاصه ازسازمان جوانان بدونيد. در پست هاي بعدي شمارو با آموزشها ، كارهاي بشردوستانه و اساسنامة كانونها آشنا ميكنم.